Kunstwerk Leonardo Da Vinci Plein

In 2015 is door de gemeente Haarlem onderzocht wat er aan culturele interventies in stadsdeel Schalkwijk uitgevoerd kon worden. Uit dit onderzoek zijn een drietal projectvoorstellen voortgekomen. Meerwijk ontbeert beelden kunst en ‘kleur’ in de openbare ruimte. Als enige wijk heeft het geen enkel kunstwerk in de openbare ruimte staan. In Meerwijk blijkt er wel een stevig draagvalk te zijn van maatschappelijke organisaties en ook een zelfvoorzienend vermogen om culturele interventies te verwezenlijken. Besloten werd in het projectvoorstel om een kunstenaar te werven voor een participatieve kunsttoepassing in Meerwijk. Aan dit kunstproject is een lang traject voorafgegaan. In samenwerking met de woningcorporaties, gemeente Haarlem en de wijkraad in Meerwijk is er een exacte locatie rond het Da Vinciplein uitgekozen. Hierop volgde een selectieronde van kunstenaars en nadien werd er een schetsopdracht uitgezet. Deze schetsopdracht werd door de adviescommissie beoordeeld en een uiteindelijk opdracht werd aan de uitverkoren kunstenaar(s) verleend. Kunstenaar Machteld Aardse, in samenwerking met Frans van Heiningen (fotograaf), zijn uiteindelijk geselecteerd om de kunsttoepassing uit te voeren.

©Haarlemsbeeld

Begin november deze maand was het dan zo ver, de eerste (technische) testronde van de lichtprojectie van kunstenaar Machteld Aardse en fotograaf Frans van Heiningen werd uitgevoerd. Op vrijdag 9 november hebben de twee kunstenaars en Frank Hilterman (wijkraadvoorzitter) en overige betrokkenen de lichtprojector op de kopse gevel van de Thomas Moreflat geprojecteerd. Het uiteindelijke projectbeeld zag er goed ont-hoekt uit, en niet ovaal. Het was een geslaagde test en er werd zeer enthousiast gereageerd door de passerende reizigers of bewoners, aldus Frank Hilterman (wijkraadvoorzitter Meerwijk). Maar wat was er te zien aan de muur? Een aantal dia’s van een voorgaand project waren van korte duur te bewonderen op de muur. De specifieke dia die hieronder te zien is, is ooit gemaakt voor een ‘Captains’ project, tijdens Sail Amsterdam 2005. Ook hier werkte Aardse al samen met Heiningen en de PANI-lichtprojector. Voor dit project heeft de kunstenaar kapiteins op hun tallships bezocht. Aan boord stond de vraag ‘wat leiderschap is voor hen’ centraal, aan de hand van deze antwoorden tekende Aardse erop los. Het geheel aan deze tekeningen is vertaald naar geschilderde glasdia’s die over het IJ in Amsterdam te zien waren (zie afbeelding hieronder).

De uiteindelijke dia’s voor het kunstproject aan het Da Vinci plein worden toegepast met dezelfde techniek, maar de dia’s en het proces heeft echter een hele andere invulling. Er zal een workshop worden georganiseerd om, in samenwerking met buurtbewoners, ruimte 20 deelnemers van oud tot jong, het beeldmateriaal voor deze dia’s te realiseren. Het dia-beeld is grafisch zwart-wit waarbij met hittebestendige verf geschilderd zal worden. Voor het beeld van de dia’s is het uitgangspunt de Vitruviusman en specifieker de ruimte rondom de Vitruviusman: de cirkel en het vierkant. In plaats van de man centraal te stellen als blik op de wereld, nodigen we buurtbewoners uit om zelf iets centraal te stellen, dat wat zij belangrijk vinden. Via verf en stift, tekening en/of tekst kunnen ze dit in het dia-beeld vastleggen om vervolgens terug te zien op de muur aan het Da Vinciplein. De dia’s worden in december 2018 en januari 2019 geprojecteerd worden op de muur aan het plein. Dit vindt plaats in het kader van ‘Haarlem viert Cultuur’ (aanhakend op de Leonardo da Vinci tentoonstelling in Teylers Museum) en de projectie is tevens een satellietevenement van het ‘Outer Space’ kunstproject in kunstplatform 37PK (Grootheiligland 37 Haarlem) van kunstenaars Machteld Aardse en Lyske Gais (18 nov-15 dec / 10 jan-27 jan).

De grootste mural van Haarlem

Donderdag 18 oktober was de onthulling van de langverwachte muurschildering aan de liftschacht van de parkeergarage De Kamp in Haarlem (adres: De Witstraat 1, 2011 DZ). Aan de onthulling is een lang proces voorafgegaan. Het initiatief voor het kunstwerk is ontstaan in de directe omgeving van het werk. Dennis de Waart (van DeDAKKAS) en Shevia Limmen (van Studio LOCOMOCO) zijn samen met de gemeente Haarlem de trekkers geweest van de muurschildering. In 2018 is de horeca paviljoen DeDakkas geopend op de bovenste verdieping van de parkeergarage. De omgeving van zowel DeDakkas als de parkeergarage kon wel wat kleur gebruiken. Al snel kwam het idee van De Waart (eigenaar van DeDakkas) om de parkeergarage te decoreren met een muurschildering. Het Nederlandse kunstenaarsduo TelmoMiel is uiteindelijk gekozen om een muurschildering te vervaardigen. Het duo heeft al meer dan 20 jaar ervaring met street art en het bijzonder met ‘murals’ (ook wel bekend onder de noemer van graffitikunst) in het binnen- en buitenland.

Op 3 oktober is er een bewonersavond georganiseerd bij DeDakkas, waarbij twee ontwerpen van het kunstenaarsduo bekend zijn gemaakt. Samen met de buurtbewoners is er die avond een definitieve selectie gemaakt. De keuze is gevallen op het ontwerp met ‘knalroze strik’. De basis voor het kunstwerk ligt in Haarlem. Het kunstwerk is opgebouwd uit een klassieke component, het onderstel dat verwijst naar een 17e-eeuws meisje in een rijkversierde blauwe jurk. Het meisjes is afkomstig uit een schilderij van de Haarlemse kunstschilder Johannes Cornelisz. Verspronck. Het kunstenaarsduo is een gesprek aangegaan met onder andere het Frans Hals Museum en heeft er voor gekozen om een balans te vinden tussen de geschiedenis van de stad en het nu. Het bovendeel van het meisje draag in tegendeel iets moderns met zich mee en heeft iets weg van een mysterieuze en hippe meisjes met grijs paarse lokken. De kunstenaars hebben het meisje uitgerust met een modern kapsel met knalroze strik en een opvallende zonnebril, daarmee heeft zij iets weg van Lady Gaga.

Het kunstenaarsduo heeft de mural binnen slechts enkele dagen vervaardigd. De muurschildering weet met haar rijke kleuren de buurt meer leven in de blazen. En met haar 17 meter hoogte is het tot nu toe officieel de grootste muurschildering in Haarlem.

©Haarlemsbeeld

©Haarlemsbeeld

©Haarlemsbeeld

 

Voet van Mercurius

Sinds 1997 staat het beeld ‘Voet van Mercurius’ vervaardigd door de kunstenaar Raymond Spierings op het dak van het voormalige burgerwachtershuisje aan de Gravenstenenbrug, waar voorheen het kleinste museum van Nederland was gevestigd. De Romeinse god Mercurius staat in de Griekse mythologie ook wel bekend als Hermes – handelsgod en boodschapper van de goden. Deze handelsgod wordt geregeld afgebeeld met gevleugelde sandalen – ook wel bekend als talaria, die een verwijzing zijn naar snelheid. Dit beeld op het dak was bedoeld als knipoog naar held beeld op het dak van het Teylers Museum. Het is een metaforische voorstelling van kunst en wetenschap die door Faam zijn bekroond. Het beeld is vervaardigd uit gasbeton, dit materiaal heeft een doorlaatbaar structuur en neemt snel vocht op. Dit kan ervoor zorgen dat het materiaal uiteenzet, met als gevolg dat er barsten ontstaan aan het oppervlak. In 2002 werd het beeld gerenoveerd om deze reden en voorzien van een extra vochtwerende epoxylaag. Recentelijk is het beeld opnieuw gerestaureerd en weer te zien voor publiek.

Raymond Spierings, Voet van Mercurius, 1997. ©Haarlemsbeeld

 

Raymond Spierings, Voet van Mercurius, 1997. ©Haarlemsbeeld

 

Terugblik onthulling beelden Reinaldapark

Afgelopen dinsdag 29 mei vond de onthulling plaats van de beelden in het Reinaldapark. Voor een groep van genodigden werd er door Jur Botter, voormalig wethouder cultuur, een speech gehouden over het belang van dergelijke culturele interventies in de stad Haarlem en het belang ervan voor de wijk, bewoners en openbare ruimte. Er blijkt ook uit de reacties van de genodigden draagvlak voor culturele interventies te zijn. De suggestie om in de toekomst nieuwe kunstwerken toe te voegen in het Reinaldapark werd ook tijdens de onthulling warm onthaald. De gemeente zet zich in om aan deze wens van meer kunst in de fysieke leefomgeving tegemoet te komen en kijkt naar de financiële mogelijkheden om dit soort projecten te kunnen realiseren en verder stimuleren. Aansluitend op dag werd er onder begeleiding van de projectmanager van de gemeente een rondleiding gehouden langs de beelden in het park, waarna de dag werk afgesloten met een borrel in het pannenkoekenparadijs.

©Haarlemsbeeld

©Haarlemsbeeld

©Haarlemsbeeld

©Haarlemsbeeld

©Haarlemsbeeld

©Haarlemsbeeld

©Haarlemsbeeld

 

Start en einde conserveringsproject beelden Frans Hals en Coster

In het voorjaar van 2018 is het conserveringstraject van start gegaan van twee markante bronzen standbeelden in Haarlem: Frans Hals op het Florapark en Laurens Janszoon Coster op de Grote Markt. De beelden waren vervuild en hebben ook last van corrosie van het brons. In opdracht van de gemeente Haarlem was een onderzoek gestart naar de precieze aard van deze corrosie-problematiek door metaalrestaurator Michiel Langeveld. Op basis daarvan werd er een behandelplan opgesteld door Kunstwacht, die het fysieke beheer doet van de kunst in de openbare ruimte in Haarlem. Kunstwacht is van start gegaan met de werkzaamheden die naar verwachting eind deze week worden voltooid.

Onthulling kunstwerken in het Reinaldapark 29 mei

Het Reinaldapark wordt de komende weken verfraaid met een aantal kunstwerken uit de stadscollectie. In de week van 7 mei is de organisatie Kunstwacht, in opdracht van de gemeente Haarlem druk in de weer geweest met de (her)plaatsing van een aantal kunstwerken in het Reinaldapark. De werken stonden voorheen ergens anders of hadden nog geen plek om gepositioneerd te worden. Het gaat hierbij om vier bijzondere werken uit de stadscollectie.

Zo wordt het kunstwerk ‘Hulde aan Frans Hals en Lieven de Key’ dat bestaat uit vijf kleurrijke palen, kenmerkend voor een van de belangrijkste naoorlogse Belgische kunstenaars, Roger Raveel (1921-2013) in het Reinaldapark geplaatst. Dit werk stond voorheen op de Grote Markt.

Roger Raveel, Hulde aan Frans Hals en Lieven de Key, 1990.

 

Van kunstenaar de Haarlemse kunstenaar Remco van der Gugten (1942-heden), waarvan het werk ‘Vierkante hoge toren’ al in het park staat, komt een geometrische sculptuur te staan. Dit kunstwerk was oorspronkelijk ontworpen voor een plein in een nieuwbouwblok in het centrum, maar krijgt nu ook een nieuwe plek in het stadspark.

Remco van der Gugten, Geometrische sculptuur, ca. 1980.

 

Ook een dubbelzijdig betonreliëf van Hans Wiesman (1918-1988) wordt geplaatst in het park. Dit reliëf was ooit onderdeel van het Arbo Uniegebouw aan de Oude Weg en is gered van de sloop en in een hernieuwde vorm als losstaand element gerestaureerd.

Hans Wiesman, Betonreliëf, 1980.

 

Uit de erfenis van de in 2015 overleden Haarlemse kunstenares Adine Engelman (1937-2015) is de ‘Groep Piramiden’ als schenking opgenomen in de stadscollectie. Met de plaatsing van deze driepiramidevormige beeldengroep in het Reinaldapark is dit een mooi eerbetoon aan de kunstenares.

Adine Engelman, Groep Piramiden, ca. 1992.

 

Met de plaatsing van deze kunstwerken krijgt het Reinaldapark een nieuwe betekenis als beeldenpark. Uit de enthousiaste reacties is ook de vraag gekomen om in de toekomst nieuwe kunstwerken toe te voegen. De gemeente zet zich in om aan deze wens tegemoet te komen en kijkt naar de financiële mogelijkheden. Op dinsdag 29 mei om 16.00 uur presenteert de wethouder Cultuur de beelden in het park officieel aan het publiek.

Lofdicht voor Coster door Dr. Jacobus van Zanten (1658-1750)

 

LAURENS JANSZ. COSTER

Vervaardigd door Gerrit van Heerstal (ca. 1690-1750).

Dit beeld van zandsteen van de ontwerper Romeyn de Hooghe, vereeuwigt Coster als veronderstelde uitvinder van de boekdrukkunst. Met een lofdicht op de sokkel. In 1722 plaatst men het in de Hortus Medicus, de huidige Prinsenhof.

Het mes en de boomstam inspireerden Coster tot letterzetten, de A is het symbool van het alfabet, een boek is het resultaat van zijn uitvinding. Een lauwerkrans van laurier kroont zijn hoofd.

In 1801 werd het  beeld naar de Grote Markt overgebracht, maar het kwam weer in het Prinsenhof te staan toen het grote bronzen standbeeld in 1856 op de Grote Markt werd opgericht.

 

Tekst aan de voorzijde:

AE[ternae] M[emoriae] S[acrum]

Laurentio Costero

Harlemensi.

Viro Consulari

Typographiae

Inventori Vero

Monumentum hoc

Erigi curavit

Collegium medicum

Anno mdccxxii

 

Vertaling:

Gewijd aan de eeuwige gedachtenis voor Laurens Coster uit Haarlem.

Het Collegium Medicum heeft er voor gezorgd dat dit monument werd opgericht voor Laurens Coster uit Haarlem, een waardig man, de ware uitvinder van de boekdrukkunst, In het jaar 1722)

 

Helemaal onderaan staat nog op de voorzijde:

transt ex horto med. Mdccci

 Vertaling:

verplaatst uit de kruidentuin, 1801

 

Dr. Jacobus van Zanten (1658-1750) – Haarlemse arts (Medicinae Doctor), geleerde vertaler en doopsgezind leraar (stichtte met zijn nalatenschap het naar hem genoemde Fonds) – schreef dit lofdicht voor het beeld van Coster:

 

Costerus claria redimitus lauro

 Quisquis ades quare conspiciatur habe:

Haec propria heroum fuit olim gloria, quorum

Vel gestis celebris vita vel arte fuit.

 Inventa qui gesta suo servavit

 & artes,

Quis neget hunc tantum bis meruisse decus?

 

  1. VAN ZANTEN M.D.


Vertaling:

Laat ieder die hier staat weten waarom Coster hier wordt aanschouwd, omkranst met de laurier van Apollo:

dit was het ereteken voorbehouden aan helden, wier leven alom bekend was, hetzij door daden hetzij door kunstvaardigheid.

Hij die door zijn uitvinding daden en ook vaardigheden (van anderen) heeft overgeleverd, heeft zo’n voorname onderscheiding tweemaal verdiend – wie zou dat ontkennen?

Dr. J. van Zanten

 

  1. 1 Clarius van Apollo; Claros (stadje in Kl. Azie) was bekend vanwege tempel voor Apollo.
  2. 5 inventa  hier moet toch wel invento worden gelezen, al was het maar omdat suo anders ‘in de lucht’ blijft hangen. De pointe van het epigram is dat Coster dankzij de uitvinding van de boekdrukkunst zowel roemruchte daden als vaardigheden (van anderen) heeft behouden (servavit) voor het nageslacht, en op grond van die verdienste de laurierkrans wel tweemaal heeft verdiend.

Vertaling van het epigram door dr. A. H. Wesseling (1948-2010, docent Neolatijn aan de Universiteit van Amsterdam).

Literatuur:

  1. Becker en A. Ouwerkerk, ‘ “De eer des vaderlands te handhaven”. Costerbeelden als argumenten in de strijd’, in: Oud Holland 99 (1985), 229-270.

Lotte Hellinga-Querido en Clemens de Wolf, Laurens Janszoon Coster was zijn naam. Haarlem 1988.

Anneke van den Bergh, Lauren Janszoon Coster. Mens of mythe?’ in Haerlem Jaarboek 2015 (Haarlem 2016), 38-63.

Over Van Zanten en Fonds van Zanten:

  1. van der Bosch-Vervoort, De nalatenschap van Dr. Jacobus van Zanten. Haarlem 2000.

Website van het Fonds: http://www.fondsvanzanten.nl/

OPROEP Kunstopdracht Nieuwe Groenmarkt

Het gemeentebestuur van Haarlem schrijft een opdracht uit voor een nieuw ruimtelijk kunstwerk op de Nieuwe Groenmarkt in het oude centrum van de stad. Het kunstwerk maakt integraal deel uit van de herinrichting van de Nieuwe Groenmarkt, en bestaat uit het ontwerpen en realiseren van een concrete kunsttoepassing binnen deze nieuw in te richten stedelijke omgeving.

Belangrijk onderdeel van de kunstopdracht vormt een actieve bijdrage in de planvorming van het nieuw ruimtelijk ontwerp evenals aan het participatieproces van belanghebbenden, zoals omwonenden en gebruikers van het plein.

De uiterste ontvangstdatum voor inzendingen is 21 augustus.
Meer informatie over het project en de aanmeldingsprocedure is te vinden via de website van 37PK: http://www.37pk.nl/?page=88890

Ziggurat zindert weer

Recentelijk werd het werk Ziggurat van Gusta Kullberg in ere hersteld. Het binnenwerk van de stalen piramide is vernieuwd en opnieuw aangebracht. Met een kraanwagen moest het buitenwerk eerst omhoog getild worden, om het binnenwerk terug te kunnen zetten. Dit bleek nog een flinke klus, maar uiteindelijk heeft Kunstwacht het voor elkaar gekregen. Met als resultaat dat het beeld aan de rand van het westelijke deel van de Haarlemmerhout er weer zinderend bij staat.

 

 

Schaatsrijder schaatst binnenkort weer!

Na een grondige restauratie van het beeld van kunstenaar Piet Esser is het tijd dat de schaatser nabij de Ijsbaan opnieuw kan schaatsen. Het beeld staat binnenkort weer op de oude plek. Met deze zomerse temperaturen denken we er het ijs maar bij.