Bijeenkomst over beeld Coster Prinsentuin en Dr. Jacobus van Zanten

De Gemeente Haarlem, de Archief en Bibliotheek Commissie van de Doopsgezinde gemeente Haarlem, en executeuren en administrateuren van het Fonds van Wijlen dr. Jacobus van Zanten organiseren op 15 november vanaf 15.30 uur een bijeenkomst over het beeld Laurens Jansz. Coster in de Prinsentuin, vervaardigd door Gerrit van Heerstal. Dr. Jacob van Zanten schreef een lofdicht over het beeld in Latijn, te vinden op de sokkel. In de tuin komt een informatiebord met uitleg over het beeld en de Latijnse teksten op de sokkel. De volledige Latijnse teksten kunt u nalezen op deze link

Dit is een mooie gelegenheid om dieper in te gaan op de geschiedenis van het beeld, de persoon en de erfenis van dr. Jacobus van Zanten.

Let op: Aanmelding is verplicht wegens beperkt aantal plaatsen, voor 13/11 bij administratie@vdgh.nl (vermeld dan svp: opgave 15/11).

Het volledige programma:

Woensdag 15 november 2017

van 15.30 – ca. 17.30 uur

inloop vanaf 15.00 uur

Ontvangst in het Stedelijk gymnasium, Prinsenhof 3, Haarlem

Welkom en opening namens de organisatoren door F.J. Hoogewoud, voorzitter Archief en Bibliotheek Commissie VDGH, en Jur Botter MPA, wethouder Cultuur van de Gemeente Haarlem.

           COSTER EN VAN ZANTEN

  •  Inleiding over het beeld van Laurens Jansz. Coster uit 1727. Door Anneke van den Bergh, conservator Oude Boekerij en bijzondere collecties Noord-hollands Archief.
  •  De veelzijdigheid van de geleerde geneesheer dr. Jacobus van Zanten, die een Latijns gedichtje voor de sokkel van het beeld vervaardigde. Door Otto P. Bleker (Amsterdam/Landsmeer)
  • De blijvende betekenis van het testament van dr. Jacobus van Zanten. Door Hans van Zanten voorzitter van de executeuren en administrateuren van het Fonds van Wijlen Dr. Jacobus van Zanten, gelieerd aan de Doopsgezinde gemeente Haarlem
  • ONTHULLING van het informatiebord door een incarnatie van dr. Jacobus van Zanten – in de tuin Daarna: wandeling naar Frankestraat 24, Haarlem
  • AFSLUITING met een dronk in de stijlkamer van het Fonds Van Zanten in het Doopsgezinde kerkcomplex.

 

Lofdicht voor Coster door Dr. Jacobus van Zanten (1658-1750)

 

LAURENS JANSZ. COSTER

Vervaardigd door Gerrit van Heerstal (ca. 1690-1750).

Dit beeld van zandsteen van de ontwerper Romeyn de Hooghe, vereeuwigt Coster als veronderstelde uitvinder van de boekdrukkunst. Met een lofdicht op de sokkel. In 1722 plaatst men het in de Hortus Medicus, de huidige Prinsenhof.

Het mes en de boomstam inspireerden Coster tot letterzetten, de A is het symbool van het alfabet, een boek is het resultaat van zijn uitvinding. Een lauwerkrans van laurier kroont zijn hoofd.

In 1801 werd het  beeld naar de Grote Markt overgebracht, maar het kwam weer in het Prinsenhof te staan toen het grote bronzen standbeeld in 1856 op de Grote Markt werd opgericht.

 

Tekst aan de voorzijde:

AE[ternae] M[emoriae] S[acrum]

Laurentio Costero

Harlemensi.

Viro Consulari

Typographiae

Inventori Vero

Monumentum hoc

Erigi curavit

Collegium medicum

Anno mdccxxii

 

Vertaling:

Gewijd aan de eeuwige gedachtenis voor Laurens Coster uit Haarlem.

Het Collegium Medicum heeft er voor gezorgd dat dit monument werd opgericht voor Laurens Coster uit Haarlem, een waardig man, de ware uitvinder van de boekdrukkunst, In het jaar 1722)

 

Helemaal onderaan staat nog op de voorzijde:

transt ex horto med. Mdccci

 Vertaling:

verplaatst uit de kruidentuin, 1801

 

Dr. Jacobus van Zanten (1658-1750) – Haarlemse arts (Medicinae Doctor), geleerde vertaler en doopsgezind leraar (stichtte met zijn nalatenschap het naar hem genoemde Fonds) – schreef dit lofdicht voor het beeld van Coster:

 

Costerus claria redimitus lauro

 Quisquis ades quare conspiciatur habe:

Haec propria heroum fuit olim gloria, quorum

Vel gestis celebris vita vel arte fuit.

 Inventa qui gesta suo servavit

 & artes,

Quis neget hunc tantum bis meruisse decus?

 

  1. VAN ZANTEN M.D.


Vertaling:

Laat ieder die hier staat weten waarom Coster hier wordt aanschouwd, omkranst met de laurier van Apollo:

dit was het ereteken voorbehouden aan helden, wier leven alom bekend was, hetzij door daden hetzij door kunstvaardigheid.

Hij die door zijn uitvinding daden en ook vaardigheden (van anderen) heeft overgeleverd, heeft zo’n voorname onderscheiding tweemaal verdiend – wie zou dat ontkennen?

Dr. J. van Zanten

 

  1. 1 Clarius van Apollo; Claros (stadje in Kl. Azie) was bekend vanwege tempel voor Apollo.
  2. 5 inventa  hier moet toch wel invento worden gelezen, al was het maar omdat suo anders ‘in de lucht’ blijft hangen. De pointe van het epigram is dat Coster dankzij de uitvinding van de boekdrukkunst zowel roemruchte daden als vaardigheden (van anderen) heeft behouden (servavit) voor het nageslacht, en op grond van die verdienste de laurierkrans wel tweemaal heeft verdiend.

Vertaling van het epigram door dr. A. H. Wesseling (1948-2010, docent Neolatijn aan de Universiteit van Amsterdam).

Literatuur:

  1. Becker en A. Ouwerkerk, ‘ “De eer des vaderlands te handhaven”. Costerbeelden als argumenten in de strijd’, in: Oud Holland 99 (1985), 229-270.

Lotte Hellinga-Querido en Clemens de Wolf, Laurens Janszoon Coster was zijn naam. Haarlem 1988.

Anneke van den Bergh, Lauren Janszoon Coster. Mens of mythe?’ in Haerlem Jaarboek 2015 (Haarlem 2016), 38-63.

Over Van Zanten en Fonds van Zanten:

  1. van der Bosch-Vervoort, De nalatenschap van Dr. Jacobus van Zanten. Haarlem 2000.

Website van het Fonds: http://www.fondsvanzanten.nl/

OPROEP Kunstopdracht Nieuwe Groenmarkt

foto van 37PK, Platform voor Kunsten.

Het gemeentebestuur van Haarlem schrijft een opdracht uit voor een nieuw ruimtelijk kunstwerk op de Nieuwe Groenmarkt in het oude centrum van de stad. Het kunstwerk maakt integraal deel uit van de herinrichting van de Nieuwe Groenmarkt, en bestaat uit het ontwerpen en realiseren van een concrete kunsttoepassing binnen deze nieuw in te richten stedelijke omgeving.

Belangrijk onderdeel van de kunstopdracht vormt een actieve bijdrage in de planvorming van het nieuw ruimtelijk ontwerp evenals aan het participatieproces van belanghebbenden, zoals omwonenden en gebruikers van het plein.

De uiterste ontvangstdatum voor inzendingen is 21 augustus.
Meer informatie over het project en de aanmeldingsprocedure is te vinden via de website van 37PK: http://www.37pk.nl/?page=88890

Ziggurat zindert weer

Recentelijk werd het werk Ziggurat van Gusta Kullberg in ere hersteld. Het binnenwerk van de stalen piramide is vernieuwd en opnieuw aangebracht. Met een kraanwagen moest het buitenwerk eerst omhoog getild worden, om het binnenwerk terug te kunnen zetten. Dit bleek nog een flinke klus, maar uiteindelijk heeft Kunstwacht het voor elkaar gekregen. Met als resultaat dat het beeld aan de rand van het westelijke deel van de Haarlemmerhout er weer zinderend bij staat.

 

 

Schaatsrijder schaatst binnenkort weer!

Na een grondige restauratie van het beeld van kunstenaar Piet Esser is het tijd dat de schaatser nabij de Ijsbaan opnieuw kan schaatsen. Het beeld staat binnenkort weer op de oude plek. Met deze zomerse temperaturen denken we er het ijs maar bij.

 

 

 

Beeld Josje Smit Teruggeplaatst

Josje Smit Haarlem

Josje Smit, Betonnen Figuren, Prinses Beatrixdreef

 

Tot ons groot genoegen is het kunstwerk ‘betonnen figuren’ van kunstenaar Josje Smit (1926-2003) teruggeplaatst. Het beeld werd enkele maanden geleden vernield, gelukkig was het mogelijk om de werken te restaureren. Om het belang van de herplaatsing toe te lichten volgt hier een korte introductie op het werk.

Josje Smit was naast beeldhouwster bovenal keramiste en textielkunstenares. Zij vormde een kunstenaarsechtpaar met haar man Cephas Stauthamer (1899-1983). Tijdens de wederopbouwperiode (1940-1965) werkten kunstenaars regelmatig samen met architecten. Dit kwam door een bepaling van de overheid, bij het neerzetten van rijksgebouwen moest 1,5% van de bouwsom aan kunst worden besteed. Vandaar dat er veelvuldige samenwerkingen ontstonden tussen kunstenaars en architecten. Josje Smit maakte verschillende wandkunstwerken, haar oeuvre bestaat met name uit keramieken en wandtapijten.

De Betonnen beelden in Haarlem zijn bijzonder, omdat het om vrijstaande sculpturen gaat. De vogelachtige figuren zijn een belangrijk onderdeel van haar oeuvre. Dier- en vogelachtige voorstellingen vormen terugkerende thema’s in haar werk. Op de Beatrixdreef staan verderop nog drie betonnen figuren, die eveneens deel uitmaken van de groep en nog altijd intact zijn.

Josje Smit Haarlem 2

Josje Smit, Betonnen Figuren, Prinses Beatrixdreef

De manier waarop de kunstenares omgegaan is met ruimte bij de beelden laat zien hoe grafisch haar werk is. De beelden hebben een zekere platheid en zouden daarmee vrij statisch kunnen zijn, vooral omdat er geen beweging zit in de figuren. Toch is dit niet kenmerkend voor de werken, want zij zijn organisch van vorm, wat typerend is voor het werk van Josje Smit. De driedimensionaliteit ontstaat door de negatieve ruimte, de ronde openingen en tussenruimtes in de figuren zelf. Daarmee krijgen zij een zekere rankheid. Details als ogen en vleugels geven de werken een speels karakter.

Met de terugplaatsing is het tijd om deze werken te herwaarderen. Het werk is bijzonder binnen het oeuvre van de kunstenares en zij vormen een bijna uniek wordend spoor van kunst uit de wederopbouwperiode.

Vernieling kunstwerk Josje Smit

beeld gevandaliseerd Josje SmitTot onze grote verbazing is het kunstwerk ‘betonnen figuren’ van kunstenaar Josje Smit aan de Prinses Beatrixdreef vernield! HaarlemsBeeld vindt dit een ernstige zaak. Niet alleen is het kunstwerk van belang en van waarde voor de stad Haarlem, het restaureren zal niet makkelijk zijn en kost geld. Mocht u iets hebben gezien toen het gebeurde, aarzel dan niet om contact op te nemen via info@haarlemsbeeld.nl

De gemeente Haarlem doet er alles aan om het werk terug te brengen in oorspronkelijke staat.

Informatie over het kunstwerk:

kunstwerk betonnen figuren van Josje Smit

Roger Raveel in Schalkwijk

Palen van Haarlem restauratie

Het kunstwerk ‘de Palen van Haarlem’ aan de Floris Adrichemlaan in Schalkwijk stralen opnieuw! De Kunstwacht heeft in samenwerking met de conservator van het Roger Raveel Museum de restauratie voorbereid en uitgevoerd met een prachtig resultaat! Het kunstwerk is een belangrijk werk voor de collectie van de stad Haarlem.  Ook op de Grote Markt stond nog een andere reeks palen, speciaal ontworpen door Raveel, in 1990 ter gelegenheid van de Antwerpen-Haarlem kunstmanifestatie. Dit kunstwerk zal tevens gerestaureerd worden en te zijner tijd op een nieuwe locatie worden geplaatst.

Roger Raveel wordt als één van de belangrijkste Belgische kunstenaars na WO II beschouwd. Raveels stijl kenmerkt zich door felle kleuren en tegenstellingen tussen het abstracte en het concrete. In zijn geboortedorp, Machelen aan de Leie, nabij Gent is het Roger Raveel museum opgericht met een totaaloverzicht van zijn kunst. Voor meer informatie zie: www.rogerraveelmuseum.be

Interview Hanneke Veenhof- Wiesman

handgeschreven overzicht van Wiesman van zijn monumentale werk (foto: archiefstuk handgeschreven overzicht door Hans Wiesman van zijn monumentale kunst)

In het ABC Architectuurcentrum en Museum Haarlem vindt op dit moment een tentoonstelling plaats over het oeuvre van kunstenaar Hans Wiesman. Voor die gelegenheid spreekt Haarlemsbeeld met een van de erven van de kunstenaar, zijn nicht Hanneke Veenhof-Wiesman.

Wat gaf u het besef dat uw oom kunstenaar was en wist u wat dat inhield?

Ik ken mijn oom als een toegewijd kunstenaar en ook als een bescheiden man. Hij woonde alleen en leefde voor de kunst. Bij familiegelegenheden bracht hij soms een kunstwerk mee als geschenk. Zo heeft de familie kunst van hem verzameld. Hij maakte aan het begin ook portretten in opdracht. Daarna deed hij dat minder omdat hij zich liever toelegde op zijn vrije werk. Als kind sta je niet zo stil bij het beroep kunstenaar en dat het eigenlijk heel bijzonder is dat iemand zijn leven geeft aan de kunst. Pas later kwam dat besef.

Wat bracht u ertoe om zijn kunstwerken onder de aandacht te brengen?

Na het overlijden van mijn oom had ik een jong gezin en een druk bestaan. We waren toen nog niet in de gelegenheid om ons te verdiepen in de collectie die hij had nagelaten. Aanleiding om er echt iets mee te doen kwam pas later door de teloorgang van gebouwen uit de wederopbouw tijd.

In 2007 tijdens het boodschappen doen sprak de weduwe van architect Nico Andriessen mij aan: “Ze gaan de LTS slopen. Wij moeten actie voeren. Je moet meehelpen”. Samen hebben de erven van Andriessen en Hans Wiesman vervolgens actie ondernomen en de politiek benaderd om de voormalige LTS en de daarin aanwezig kunst van Hans Wiesman en Levinus Tollenaar te behouden. We hebben er toen op aangedrongen om een onderzoek te laten doen naar de culturele waarde van de kunstwerken. Rutger Morelissen, onderzoeker bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed heeft toen een rapport geschreven waarin duidelijk omschreven staat wat de waarde is van de zogenaamde ‘Wederopbouwkunst’, een term die verwijst naar de periode van totstandkoming. Wij hadden gedeeltelijk succes. De kunst is allemaal bewaard gebleven. Een gedeelte van de school helaas niet.

Niet veel later fietste mijn man toevallig langs de Oude Weg langs het Arbo Unie gebouw en tot zijn schrik zag hij dat een kunstwerk van Hans Wiesman werd afgebroken. Toen zijn we weer de barricade opgegaan. Uiteindelijk heeft de politiek en met name de toenmalige wethouder Chris van Velzen er voor gezorgd dat het beton reliëf uit het gebouw genomen is en bewaard is gebleven.

Toen kwam het besef dat om het werk voor de toekomst te behouden het van belang is zijn werk en de waarde er van in kaart te brengen. En ja hoe begin je daarmee? Het rapport was een aardig startpunt. Toen zijn we begonnen met het inventariseren van alle kunstwerken, de schilderijen en het monumentale werk in de openbare ruimte. Het heeft een aantal jaar in beslag genomen om een inventarisatie te maken en het te documenteren. De tentoonstelling die nu nog te zien is, is de kroon op die onderzoeksperiode.

Wat heeft u vernomen over de waarde van de kunstwerken?

Ik wist dat Hans Wiesman bevriend was met Karel Appel, Constant en Corneille, studiegenoten aan de Rijksacademie in Amsterdam. Deze kunstenaarsgroep, later beroemd geworden als oprichters van de Cobra beweging, waren niet alleen bekenden van Wiesman, hij stond zelf aan de wieg van de Cobrabeweging. Hij leerde Asger Jorn kennen en samen met Constant Nieuwenhuys bezocht hij in 1946 Parijs. Zijn werk is daarom verwant aan de geest van die beweging. Wiesman vervolgde uiteindelijk zijn eigen artistieke weg en zijn bescheidenheid maakte dat hij minder bekend is dan zijn voormalige studiegenoten. De artistieke waarde van zijn werk spreekt echter voor zich. De inventarisatie van de kunstwerken is nu ook te zien op de website www.erfgoedhanswiesman.nl

Juist door het werk zichtbaar te maken wil ik er voor zorgen dat zijn werk de erkenning krijgt die het verdient. Daar blijf ik mij voor inzetten.

Heeft u al plannen voor een vervolgstap?

Ik richt me vooral op het vervolmaken van de inventarisatie van zijn werk. Het gebeurt nog steeds dat ik een nieuw werk ontdek of informatie over een werk toegestuurd krijg. Daarnaast zoek ik naar mogelijkheden om zijn werk te laten zien. Deze tentoonstelling is in ieder geval al een groot succes! Ik ben blij met het resultaat!

Dank voor het interview

De tentoonstelling is nog te zien in het ABC architectuurcentrum tot 28 maart en in het Museum Haarlem tot 12 juni. Op woensdag 23 maart geeft Annelien Kers in het ABC architectuurcentrum een lezing over het werk van Wiesman. http://www.architectuurhaarlem.nl/activiteiten

Voor meer informatie over de tentoonstellingen in Haarlem:

http://www.museumhaarlem.nl/tentoonstellingen/verwacht-het-hele-leven-is-een-beetje-carnaval.html

http://www.architectuurhaarlem.nl/node/1188

 

 

 

Rubriek BeeldMakers: Bernd Lohaus

bernd lohaus

Wie zijn de kunstenaars achter de kunstwerken in Haarlem? In de rubriek ‘BeeldMakers’ bespreken we af en toe één van deze kunstenaars.

Bernd Lohaus wordt in 1940 in Düsseldorf geboren en studeert er midden jaren zestig aan de Kunstakademie, waar hij les volgt bij zijn mentor Joseph Beuys. Zijn ontmoeting in Spanje met kunsthistorica Anny de Decker leidt uiteindelijk tot zijn vestiging in Antwerpen, waar ze samen een van de belangrijkste avant-garde galerieën stichten: The Wide White Space Gallery. In deze galerie worden de werken van het kruim van de hedendaagse kunst aan het publiek voorgesteld: Daniel Buren, Christo, Gerhard Richter, Carl Andre, Panamarenko en Marcel Broodthaers waren er bij wijze van spreken kind aan huis. Lohaus blijft tot aan zijn dood in 2010 in Antwerpen wonen en werken.

bernd lohaus en Joseph Beuys

 

 

1968 – Bernd Lohaus luistert aandachtig naar zijn mentor Joseph Beuys op de vierde Dokumenta

Klik voor het korte filmpje van Lohaus en Beuys op de link

Na het overlijden van Bernd Lohaus hebben Anny De Decker en haar kinderen, Jonas en Stella Lohaus, in 2012 de Bernd Lohaus Stichting opgericht, een private stichting met als doel het in standhouden en promoten van de kunst en het gedachtegoed van Bernd Lohaus. De Stichting wil ook kunstenaars en kunstbemiddelaars ondersteunen. Daarom werd de jaarlijkse Prijs Bernd Lohaus in het leven geroepen. Voor meer informatie over de stichting: www.berndlohaus.be