Start en einde conserveringsproject beelden Frans Hals en Coster

In het voorjaar van 2018 is het conserveringstraject van start gegaan van twee markante bronzen standbeelden in Haarlem: Frans Hals op het Florapark en Laurens Janszoon Coster op de Grote Markt. De beelden waren vervuild en hebben ook last van corrosie van het brons. In opdracht van de gemeente Haarlem was een onderzoek gestart naar de precieze aard van deze corrosie-problematiek door metaalrestaurator Michiel Langeveld. Op basis daarvan werd er een behandelplan opgesteld door Kunstwacht, die het fysieke beheer doet van de kunst in de openbare ruimte in Haarlem. Kunstwacht is van start gegaan met de werkzaamheden die naar verwachting eind deze week worden voltooid.

Onthulling kunstwerken in het Reinaldapark 29 mei

Het Reinaldapark wordt de komende weken verfraaid met een aantal kunstwerken uit de stadscollectie. In de week van 7 mei is de organisatie Kunstwacht, in opdracht van de gemeente Haarlem druk in de weer geweest met de (her)plaatsing van een aantal kunstwerken in het Reinaldapark. De werken stonden voorheen ergens anders of hadden nog geen plek om gepositioneerd te worden. Het gaat hierbij om vier bijzondere werken uit de stadscollectie.

Zo wordt het kunstwerk ‘Hulde aan Frans Hals en Lieven de Key’ dat bestaat uit vijf kleurrijke palen, kenmerkend voor een van de belangrijkste naoorlogse Belgische kunstenaars, Roger Raveel (1921-2013) in het Reinaldapark geplaatst. Dit werk stond voorheen op de Grote Markt.

Roger Raveel, Hulde aan Frans Hals en Lieven de Key, 1990.

Van kunstenaar de Haarlemse kunstenaar Remco van der Gugten (1942-heden), waarvan het werk ‘Vierkante hoge toren’ al in het park staat, komt een geometrische sculptuur te staan. Dit kunstwerk was oorspronkelijk ontworpen voor een plein in een nieuwbouwblok in het centrum, maar krijgt nu ook een nieuwe plek in het stadspark.

Remco van der Gugten, Geometrische sculptuur, ca. 1980.

Ook een dubbelzijdig betonreliëf van Hans Wiesman (1918-1988) wordt geplaatst in het park. Dit reliëf was ooit onderdeel van het Arbo Uniegebouw aan de Oude Weg en is gered van de sloop en in een hernieuwde vorm als losstaand element gerestaureerd.

Hans Wiesman, Betonreliëf, 1980.

Uit de erfenis van de in 2015 overleden Haarlemse kunstenares Adine Engelman (1937-2015) is de ‘Groep Piramiden’ als schenking opgenomen in de stadscollectie. Met de plaatsing van deze driepiramidevormige beeldengroep in het Reinaldapark is dit een mooi eerbetoon aan de kunstenares.

Adine Engelman, Groep Piramiden, ca. 1992.

Met de plaatsing van deze kunstwerken krijgt het Reinaldapark een nieuwe betekenis als beeldenpark. Uit de enthousiaste reacties is ook de vraag gekomen om in de toekomst nieuwe kunstwerken toe te voegen. De gemeente zet zich in om aan deze wens tegemoet te komen en kijkt naar de financiële mogelijkheden. Op dinsdag 29 mei om 16.00 uur presenteert de wethouder Cultuur de beelden in het park officieel aan het publiek.

Lofdicht voor Coster door Dr. Jacobus van Zanten (1658-1750)

 

LAURENS JANSZ. COSTER

Vervaardigd door Gerrit van Heerstal (ca. 1690-1750).

Dit beeld van zandsteen van de ontwerper Romeyn de Hooghe, vereeuwigt Coster als veronderstelde uitvinder van de boekdrukkunst. Met een lofdicht op de sokkel. In 1722 plaatst men het in de Hortus Medicus, de huidige Prinsenhof.

Het mes en de boomstam inspireerden Coster tot letterzetten, de A is het symbool van het alfabet, een boek is het resultaat van zijn uitvinding. Een lauwerkrans van laurier kroont zijn hoofd.

In 1801 werd het  beeld naar de Grote Markt overgebracht, maar het kwam weer in het Prinsenhof te staan toen het grote bronzen standbeeld in 1856 op de Grote Markt werd opgericht.

 

Tekst aan de voorzijde:

AE[ternae] M[emoriae] S[acrum]

Laurentio Costero

Harlemensi.

Viro Consulari

Typographiae

Inventori Vero

Monumentum hoc

Erigi curavit

Collegium medicum

Anno mdccxxii

 

Vertaling:

Gewijd aan de eeuwige gedachtenis voor Laurens Coster uit Haarlem.

Het Collegium Medicum heeft er voor gezorgd dat dit monument werd opgericht voor Laurens Coster uit Haarlem, een waardig man, de ware uitvinder van de boekdrukkunst, In het jaar 1722)

 

Helemaal onderaan staat nog op de voorzijde:

transt ex horto med. Mdccci

 Vertaling:

verplaatst uit de kruidentuin, 1801

 

Dr. Jacobus van Zanten (1658-1750) – Haarlemse arts (Medicinae Doctor), geleerde vertaler en doopsgezind leraar (stichtte met zijn nalatenschap het naar hem genoemde Fonds) – schreef dit lofdicht voor het beeld van Coster:

 

Costerus claria redimitus lauro

 Quisquis ades quare conspiciatur habe:

Haec propria heroum fuit olim gloria, quorum

Vel gestis celebris vita vel arte fuit.

 Inventa qui gesta suo servavit

 & artes,

Quis neget hunc tantum bis meruisse decus?

 

  1. VAN ZANTEN M.D.


Vertaling:

Laat ieder die hier staat weten waarom Coster hier wordt aanschouwd, omkranst met de laurier van Apollo:

dit was het ereteken voorbehouden aan helden, wier leven alom bekend was, hetzij door daden hetzij door kunstvaardigheid.

Hij die door zijn uitvinding daden en ook vaardigheden (van anderen) heeft overgeleverd, heeft zo’n voorname onderscheiding tweemaal verdiend – wie zou dat ontkennen?

Dr. J. van Zanten

 

  1. 1 Clarius van Apollo; Claros (stadje in Kl. Azie) was bekend vanwege tempel voor Apollo.
  2. 5 inventa  hier moet toch wel invento worden gelezen, al was het maar omdat suo anders ‘in de lucht’ blijft hangen. De pointe van het epigram is dat Coster dankzij de uitvinding van de boekdrukkunst zowel roemruchte daden als vaardigheden (van anderen) heeft behouden (servavit) voor het nageslacht, en op grond van die verdienste de laurierkrans wel tweemaal heeft verdiend.

Vertaling van het epigram door dr. A. H. Wesseling (1948-2010, docent Neolatijn aan de Universiteit van Amsterdam).

Literatuur:

  1. Becker en A. Ouwerkerk, ‘ “De eer des vaderlands te handhaven”. Costerbeelden als argumenten in de strijd’, in: Oud Holland 99 (1985), 229-270.

Lotte Hellinga-Querido en Clemens de Wolf, Laurens Janszoon Coster was zijn naam. Haarlem 1988.

Anneke van den Bergh, Lauren Janszoon Coster. Mens of mythe?’ in Haerlem Jaarboek 2015 (Haarlem 2016), 38-63.

Over Van Zanten en Fonds van Zanten:

  1. van der Bosch-Vervoort, De nalatenschap van Dr. Jacobus van Zanten. Haarlem 2000.

Website van het Fonds: http://www.fondsvanzanten.nl/

OPROEP Kunstopdracht Nieuwe Groenmarkt

Het gemeentebestuur van Haarlem schrijft een opdracht uit voor een nieuw ruimtelijk kunstwerk op de Nieuwe Groenmarkt in het oude centrum van de stad. Het kunstwerk maakt integraal deel uit van de herinrichting van de Nieuwe Groenmarkt, en bestaat uit het ontwerpen en realiseren van een concrete kunsttoepassing binnen deze nieuw in te richten stedelijke omgeving.

Belangrijk onderdeel van de kunstopdracht vormt een actieve bijdrage in de planvorming van het nieuw ruimtelijk ontwerp evenals aan het participatieproces van belanghebbenden, zoals omwonenden en gebruikers van het plein.

De uiterste ontvangstdatum voor inzendingen is 21 augustus.
Meer informatie over het project en de aanmeldingsprocedure is te vinden via de website van 37PK: http://www.37pk.nl/?page=88890

Haarlemsbeeld en Educatie

Haarlemsbeeld richt zich naast het aanbieden van het laatste nieuws rondom kunst in de openbare ruimte, culturele beeldenroutes en een overzicht van alle kunstwerken in de stad ook op onderwijs van de kunst op straat.

Info kunstwerken

Oproep aan bewoners van Haarlem:

Heb je meer achtergrondinformatie over de kunstwerken? Haarlemsbeeld ontvangt graag alle verhalen.

stadskunstkamer